Kalandarii Itoophiyaa maal irraa madde? Maaliif lakkoofsi waggaa Itoophiyaa kan Gregorian irraa adda ta’a? Kalandarii Itoophiyaa fi Kalandarii Koptikii gidduutti hariiroon maal jira? Barruun kun gaaffilee kana karaa salphaa fi hubatamaa ta’een ibsa.
1. Kalandariin Maali?
Kalandariin sirna guyyaa, ji’a fi waggaa itti qindeessinu dha. Namoonni hojii isaanii, ayyaanota, barnoota, hojii mootummaa, qophii dinagdee fi jireenya guyyaa guyyaa keessatti kalandarii itti fayyadamu.
Addunyaa keessatti kalandariin Gregorian baay’ee itti fayyadama. Itoophiyaan garuu sirna kalandarii mataa ishee qabdi. Kalandariin kun yeroo baay’ee Kalandarii Itoophiyaa ykn Kalandarii Ge’ez jedhamee waamama.
Kalandariin Itoophiyaa sirna aduu irratti hundaa’eedha. Ji’oonni isaa baay’inaan guyyoota 30 qabu. Waggaa tokko keessatti ji’oota 12 kanneen guyyoota 30 qabanitti dabalataan ji’a 13ffaa, kan Qaammee/Xawalwaallee jedhamee waamamu qaba.
2. Kalandariin Itoophiyaa Akkamitti Qindaa’a?
Kalandariin Itoophiyaa ji’oota 12 qaba; ji’oonni kunneen tokkoon tokkoon isaanii guyyoota 30 qabu. Erga ji’oonni 12 xumuramanii booda, guyyoonni hafan ji’a 13ffaa keessatti ramadamu.
- Ji’oota 12 × guyyoota 30 = guyyoota 360
- Qaammee/Xawalwaallee = guyyoota 5 ykn 6
- Waggaa idilee = guyyoota 365
- Waggaa utaalaa = guyyoota 366
Kanaaf Kalandariin Itoophiyaa waan addaa tokko qaba: ji’a 13ffaa. Ji’aan kun ji’oota biroo irraa gabaabaa dha; yeroo baay’ee guyyoota shan qaba, waggaa utaalaa keessatti immoo guyyaa ja’a qaba.
3. Maaliif Bara Haaraan Itoophiyaa September 11 Ta’a?
Bara haaraan Kalandarii Itoophiyaa yeroo baay’ee September 11 G.C. irratti jalqaba. Garuu yeroo tokko tokko September 12 irratti argamuu danda’a; kunis hariiroo Kalandarii Itoophiyaa fi sirna waggaa utaalaa Gregorian waliin walqabata.
Kana jechuun September 11, 2026 G.C. yeroo Kalandarii Itoophiyaa keessatti bara haaraa dha. Guyyaan sun Fulbaana 1, 2019 E.C. ta’a.
September 10, 2026 G.C. → guyyaa dhumaa bara 2018 E.C.
September 11, 2026 G.C. → Fulbaana 1, 2019 E.C.
4. Maaliif Itoophiyaan Waggaa 7 ykn 8 Gara Duubaatti Fakkaatti?
Namoonni yeroo baay’ee gaaffii tokko gaafatu: “Maaliif Itoophiyaan waggaa 7 ykn 8 duubatti jirti?”
Dhugaan isaa garuu Itoophiyaan yeroo irraa duubatti hin jirtu. Kun garaagarummaa lakkoofsa waggaa ti. Kalandariiwwan adda addaa bara itti jalqaban fi taateewwan seenaa akkamitti lakkaa’an irratti garaagarummaa qabu.
Kanaaf yeroo Gregorian keessatti bara 2026 jennu, Kalandarii Itoophiyaa keessatti bara 2018 ykn 2019 ta’uu danda’a; kunis guyyaa waggaa Gregorian keessa jirru irratti hundaa’a.
5. Garaagarummaan Lakkoofsa Wagyaa Kun Eessaa Dhufe?
Seenaa Kalandarii Itoophiyaa hubachuuf seenaa shallaggii bara Kristaanaa fi sirnoota bara lakkaa’uu durii ilaaluun barbaachisaa dha.
Akka maddi keenya ibsutti, manneen amantii Itoophiyaa fi Eritrea sirna Incarnation Era jedhamu fayyadamu. Sirni kun lakkoofsa waggaa isaa shallaggii dhaloota ykn foon uffachuu Yesuus Kiristoos waliin walqabsiisa.
Annianus, hayyuun Aleksaandiriyaa naannoo bara 400 A.D. keessa shallaggii isaa irratti sirna kanaan walqabatu qindaa’ina baraa dhiyeesse. Boodarra Awurooppaa keessatti Dionysius Exiguus shallaggii biraa fayyadamuun bara Kristaanaa kan Gregorian keessatti beekamu irratti dhiibbaa guddaa qabaate.
Garaagarummaan shallaggii kanaa lakkoofsa waggaa Kalandarii Itoophiyaa fi Gregorian gidduutti garaagarummaa uume.
6. Kalandarii Itoophiyaa fi Kalandarii Koptikii Gidduu Hariiroon Maali?
Kun kutaa seenaa Kalandarii Itoophiyaa keessaa baay’ee nama hawwatu dha. Kalandariin Itoophiyaa Kalandarii Koptikii waliin hariiroo seenaa fi caasaa cimaa qaba.
Kalandariin Koptikii kan Coptic Orthodox Church of Alexandria waliin walqabatu yoo ta’u, caasaan ji’oota isaa Kalandarii Itoophiyaa wajjin baay’ee wal fakkaata.
Garuu Kalandarii Itoophiyaa fi Kalandarii Koptikii jechuun sirna tokko qofa jechuu miti. Isaan lamaan caasaa ji’oota 30 fi ji’a 13ffaa gabaabaa qaban keessatti wal fakkaatu; garuu maqaa ji’otaa, sirna bara lakkaa’uu fi seenaa itti fayyadama isaanii keessatti garaagarummaa qabu.
7. Maqaa Ji’oota Itoophiyaa fi Koptikii
| Kalandarii Itoophiyaa | Kalandarii Koptikii |
|---|---|
| Fulbaana | Thout |
| Onkololeessa | Paopi |
| Sadaasa | Hathor |
| Muddee | Koiak |
| Amajjii | Tobi |
| Guraandhala | Meshir |
| Bitooteessa | Paremhat |
| Ebla | Parmouti |
| Caamsaa | Pashons |
| Waxabajjii | Paoni |
| Adoolessa | Epip |
| Hagayya | Mesori |
| Qaammee/Xawalwaallee | Pikougi Enavot |
8. Kalandarii Koptikii fi Era of Martyrs
Garaagarummaan seenaa keessatti beekamuu qabu tokko jira. Kalandarii Itoophiyaa keessatti manneen amantii Itoophiyaa fi Eritrea sirna Incarnation Era fayyadamu.
Coptic Orthodox Church of Alexandria immoo seenaa keessatti Era of Martyrs, ykn Diocletian Era, jedhamu fayyadama. Sirni kun bara Diocletian Emperor Roomaa waliin walqabata.
Kanaaf, hariiroo Kalandarii Itoophiyaa fi Koptikii hubachuun, “isaan sirriitti wal fakkaatu” jechuu qofa osoo hin taane, garaagarummaa sirna bara lakkaa’uu isaaniis hubachuun barbaachisaa dha.
9. Waggaa Utaalaa fi Qaammee/Xawalwaallee
Waggaa afur afuriin yeroo tokko waggaan utaalaa ni dhufa. Waggaa utaalaa keessatti Qaammee/Xawalwaallee guyyaa ja’a qaba; waggaa idilee keessatti immoo guyyoota shan qaba.
Waggaa idilee → Qaammee/Xawalwaallee = guyyoota 5
Waggaa utaalaa → Qaammee/Xawalwaallee = guyyoota 6
Caasaan kun Kalandarii Itoophiyaa fi Kalandarii Koptikii keessatti hariiroo seenaa qabu. Aadaa keessatti marsaan waggaa afurii kun Ergamoota Wangeela barreessan afran waliin walqabsiifamee ibsamus argama.
10. September 11, 2026 G.C. Akkamitti 2019 E.C. Ta’a?
Mee fakkeenya har’aa irratti haa ilaallu.
Gregorian: September 11, 2026 G.C.
Etiyoophiyaa: Fulbaana 1, 2019 E.C.
Guyyaan kun tokko. Garuu kalandariin ittiin ibsinu adda.
Kun akkuma nama tokko maqaa Afaan Oromoo fi maqaa Afaan Ingilizii lamatti qabaachuu danda’u fakkaata. Namichi tokko; maqaan ittiin waamamu garuu haala adda addaatiin ibsamuu danda’a.
Akkasuma September 11, 2026 fi Fulbaana 1, 2019 guyyaa tokko agarsiisu. Garaagarummaan jiru sirna kalandarii fi lakkoofsa waggaa qofa.
11. Maaliif Kalandarii Itoophiyaa Hubachuun Barbaachisaa?
Kalandariin sirna guyyaa qofa miti. Seenaa, aadaa, amantii, bulchiinsa, barnoota fi jireenya hawaasaa waliin walitti hidhata.
Itoophiyaan Kalandarii mataa ishee qabaachuun eenyummaa seenaa fi aadaa ishee keessaa tokko agarsiisa. Kanaaf, dhaloonni har’aa sirna kana sirriitti beekuun seenaa fi aadaa isaa hubachuuf faayidaa qaba.
Keessumaa yeroo dokumentiiwwan mootummaa, ragaa barnootaa, seenaa, ayyaanota fi guyyaa hojii ilaallu, garaagarummaa Kalandarii Itoophiyaa fi Gregorian beekuun dogoggora guyyaa hir’isuuf gargaara.
12. Cuunfaa Odeeffannoo Ijoo
- Kalandariin Itoophiyaa sirna aduu irratti hundaa’a.
- Ji’oota 12 qaba; tokkoon tokkoon isaanii guyyoota 30 qabu.
- Ji’a 13ffaa isaa Qaammee/Xawalwaallee jedhama.
- Qaammee/Xawalwaallee waggaa idilee keessatti guyyoota 5 qaba.
- Waggaa utaalaa keessatti Qaammee/Xawalwaallee guyyoota 6 qaba.
- Bara haaraan Itoophiyaa yeroo baay’ee September 11 G.C. irratti jalqaba.
- Yeroo tokko tokko bara haaraan September 12 irratti argamuu danda’a.
- Garaagarummaan 7 ykn 8 waggaa jechuun garaagarummaa lakkoofsa waggaa ti; Itoophiyaan yeroo irraa duubatti hin jirtu.
- Kalandariin Itoophiyaa Kalandarii Koptikii waliin hariiroo seenaa fi caasaa cimaa qaba.
- Garuu Kalandarii Itoophiyaa fi Koptikii sirna guutummaatti tokko miti.
Gaaffilee Yeroo Baay’ee Gaafataman
Guduunfaa
September 11, 2026 G.C. fi Fulbaana 1, 2019 E.C. guyyaa lama adda addaa miti. Guyyaa tokko kan kalandarii lama keessatti maqaa fi lakkoofsa adda addaatiin ibsame dha.
Kalandariin Itoophiyaa caasaa addaa qaba: ji’oota 12 kanneen guyyoota 30 qaban fi ji’a 13ffaa, jechuun Qaammee/Xawalwaallee. Sirni kun Kalandarii Koptikii waliin hariiroo seenaa qaba, garuu sirna bara lakkaa’uu fi seenaa itti fayyadama keessatti garaagarummaa qaba.
Kana hubachuun “Itoophiyaan waggaa 7 ykn 8 duubatti jirti” jedhu sirriitti hiikuuf nu gargaara. Dhugaan isaa, Itoophiyaan yeroo irraa duubatti hin jirtu; lakkoofsi waggaa fi ka’umsi baraa kalandarii ishee kan Gregorian irraa adda dha.

